बालविवाह रोखण्यासाठी महाराष्ट्रभर जनजागृतीचा निर्धार; मुला-मुलींच्या सक्षमीकरणावर भर
१२ ते १८ वर्षे वयोगटातील मुला-मुलींसाठी जीवनकौशल्य शिक्षण, कायदेशीर जनजागृती; प्रत्येक गावात संयुक्त कृती आराखडा राबविण्याचे आवाहन
मुंबई : बालविवाहासारख्या सामाजिक कुप्रथेला आळा घालण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने राज्यभर व्यापक जनजागृतीवर भर देण्यात येत आहे. बालविवाह रोखण्यासोबतच मुला-मुलींचे सक्षमीकरण, त्यांना जीवनकौशल्याचे शिक्षण देणे, कायदेशीर हक्कांची माहिती पोहोचविणे आणि बालसंरक्षण यंत्रणा अधिक प्रभावी करणे, हा या जनजागृती उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे.
बालविवाहामुळे मुला-मुलींच्या शिक्षणावर, आरोग्यावर, मानसिक विकासावर आणि भविष्यातील संधींवर गंभीर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे केवळ बालविवाह झाल्यानंतर कारवाई करण्याऐवजी बालविवाह होऊ नये यासाठी कुटुंब, ग्रामसमाज, शाळा, स्थानिक प्रशासन आणि विविध यंत्रणांनी एकत्रितपणे प्रतिबंधात्मक भूमिका घेणे आवश्यक असल्याचे या मोहिमेतून अधोरेखित करण्यात आले आहे.
१२ ते १८ वयोगटातील मुला-मुलींच्या सक्षमीकरणावर भर
बालविवाह प्रतिबंधाच्या मोहिमेत १२ ते १८ वर्षे वयोगटातील मुला-मुलींच्या सक्षमीकरणाला विशेष महत्त्व देण्यात आले आहे. या वयोगटातील मुलांना शिक्षण, आरोग्य, सुरक्षितता, निर्णयक्षमता, स्वतःचे हक्क आणि भविष्यातील संधी याबाबत योग्य मार्गदर्शन मिळणे आवश्यक आहे.
मुला-मुलींना स्वतःच्या आयुष्याबाबत सुजाण निर्णय घेण्यासाठी सक्षम करणे, त्यांच्यामध्ये आत्मविश्वास निर्माण करणे आणि बालविवाहाच्या दुष्परिणामांची जाणीव करून देणे, हा जनजागृतीचा महत्त्वाचा भाग आहे.
जीवनकौशल्य शिक्षणासोबत कायदेशीर जनजागृती
बालविवाह रोखण्यासाठी केवळ कायदा सांगणे पुरेसे नसून मुला-मुलींना जीवनकौशल्य शिक्षण आणि कायदेशीर जनजागृती देण्यावर भर देण्यात येत आहे. बालविवाह प्रतिबंधक कायदा, बालकांचे अधिकार, संरक्षणाची उपलब्ध साधने आणि संकटाच्या वेळी मदत कशी घ्यावी, याबाबत विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना माहिती देणे गरजेचे आहे.
शाळा, महाविद्यालये, ग्रामपंचायत, अंगणवाडी केंद्रे आणि विविध सामाजिक संस्थांच्या माध्यमातून ही माहिती अधिकाधिक नागरिकांपर्यंत पोहोचविण्याची गरज आहे.
प्रत्येक गावात जनजागृतीसाठी संयुक्त कृती आराखडा
बालविवाह प्रतिबंधासाठी प्रत्येक गावाने स्वतंत्रपणे आणि स्थानिक परिस्थितीचा विचार करून संयुक्त कृती आराखडा तयार करण्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली आहे.
ग्रामपंचायत, शाळा, शिक्षक, अंगणवाडी सेविका, आशा सेविका, महिला बचत गट, पालक, युवक मंडळे, सामाजिक संस्था आणि संबंधित शासकीय यंत्रणांनी एकत्रितपणे काम केल्यास बालविवाहाच्या घटना रोखण्यास मोठी मदत होऊ शकते.
संशयास्पद बालविवाहाची माहिती मिळाल्यास संबंधित यंत्रणांना तातडीने कळविणे, संभाव्य बालविवाह होणाऱ्या कुटुंबांशी संवाद साधणे आणि मुला-मुलींना आवश्यक संरक्षण उपलब्ध करून देणे, या बाबींना प्राधान्य देणे आवश्यक आहे.
बालसंरक्षण योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी आवश्यक
बालविवाहाच्या समस्येचा सामना करताना केवळ जनजागृती न करता बालसंरक्षणाशी संबंधित योजनांची प्रभावी अंमलबजावणी करण्याची गरज आहे. गरजू बालकांना शिक्षण, संरक्षण, समुपदेशन आणि आवश्यक शासकीय मदत मिळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
विशेषतः आर्थिक अडचणी, शिक्षणाचा अभाव, सामाजिक दबाव किंवा इतर कारणांमुळे मुलींचे लवकर लग्न करण्याचा विचार होत असल्यास संबंधित कुटुंबांना उपलब्ध शासकीय योजना व मदतीची माहिती देणे आवश्यक ठरणार आहे.
‘बालविवाह थांबवा’—समाजाच्या सहभागातूनच परिवर्तन
बालविवाह ही केवळ एका कुटुंबाची समस्या नसून त्याचे सामाजिक परिणाम दूरगामी असतात. त्यामुळे प्रत्येक नागरिकाने बालविवाहाविरोधात जागरूक राहणे आणि अशा घटना रोखण्यासाठी पुढाकार घेणे आवश्यक आहे.
“आज बदलाची वेळ आहे, भविष्यासाठी आजच पाऊल उचलूया”, असा संदेश देत समाजातील प्रत्येक घटकाने बालविवाहमुक्त महाराष्ट्राच्या निर्मितीसाठी योगदान देण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
बालविवाहाची माहिती मिळाल्यास १०९८ वर संपर्क
बालकांच्या सुरक्षेसाठी कोणत्याही बालविवाहाची शक्यता किंवा घटना निदर्शनास आल्यास तातडीने संबंधित प्रशासनाला माहिती देणे आवश्यक आहे. बाल मदत हेल्पलाइन क्रमांक १०९८ वर संपर्क साधून मदत मागता येते.
बालविवाहमुक्त महाराष्ट्रासाठी सामूहिक संकल्प
बालविवाह रोखण्यासाठी शासनाच्या प्रयत्नांना समाजाचा सक्रिय सहभाग मिळाल्यास या सामाजिक समस्येवर प्रभावीपणे नियंत्रण मिळविता येऊ शकते. मुला-मुलींना शिक्षणाची संधी, सुरक्षित वातावरण आणि स्वतःचे भविष्य घडविण्याची मोकळीक मिळणे ही संपूर्ण समाजाची जबाबदारी आहे.
बालविवाहाला नकार देत शिक्षण, सक्षमीकरण आणि सुरक्षित बालपणाला प्राधान्य देण्याचा सामूहिक संकल्प करण्याची गरज आहे. “चला, एकत्र येऊया… बालविवाहमुक्त महाराष्ट्र घडवूया!” असा संदेश या जनजागृती मोहिमेतून देण्यात येत आहे.
