अवैध दारूविक्रीला पूर्णविराम; तंबाखू-खर्र्यावरही बंदी, भांडण-तंटेमुक्त गाव म्हणून परिसरात नवी ओळख
मुलचेरा
मुलचेरा तालुक्यातील फुस्की माल या छोट्याशा गावाने ग्रामस्थांच्या अभेद्य एकजुटीच्या बळावर समाजापुढे एक प्रेरणादायी आदर्श निर्माण केला आहे. सुमारे ११० लोकसंख्या असलेल्या या गावात मागील तब्बल १३ वर्षांपासून अवैध दारूविक्रीला पूर्णपणे आळा बसला असून गावाने ‘दारूमुक्त आणि भांडण-तंटेमुक्त गाव’ अशी वेगळी ओळख निर्माण केली आहे. ग्रामस्थांच्या सामूहिक सहभागातून आणि कठोर नियमांच्या अंमलबजावणीमुळे आज फुस्की माल गाव शांतता, सामाजिक सलोखा आणि शिस्तीचे प्रतीक बनले आहे.
सुमारे १३ वर्षांपूर्वी गावात अवैध दारूविक्री मोठ्या प्रमाणात सुरू होती. दारूच्या व्यसनामुळे अनेक कुटुंबांमध्ये वाद, भांडणे आणि सामाजिक तणाव निर्माण होत होता. गावातील महिला, युवक आणि ज्येष्ठ नागरिक यामुळे त्रस्त झाले होते. परिस्थिती दिवसेंदिवस गंभीर होत असल्याचे लक्षात आल्यानंतर संपूर्ण गावाने एकत्र येऊन या समस्येवर कायमस्वरूपी उपाय करण्याचा निर्धार केला.
सर्वप्रथम ग्रामस्थांनी पोलिस प्रशासनाची मदत घेत गावातील दोन प्रमुख अवैध दारूविक्रेत्यांविरुद्ध गुन्हे दाखल केले. या कारवाईनंतर अवैध व्यवसाय करणाऱ्यांमध्ये मोठी धास्ती निर्माण झाली. मात्र ग्रामस्थांनी केवळ पोलिस कारवाईवर समाधान न मानता ग्रामसभेत एकमताने ठराव मंजूर करून गावात दारूविक्रीवर कायमची बंदी लागू केली.
विशेष म्हणजे, गावाने केवळ दारूबंदीच नव्हे तर तंबाखू, खर्रा यांसारख्या व्यसनाधीन पदार्थांच्या विक्रीवरही संपूर्ण बंदी घालण्याचा निर्णय घेतला. त्यामुळे गावात व्यसनमुक्त वातावरण निर्माण झाले असून सामाजिक ऐक्य अधिक बळकट झाले आहे.
नियमांची कडक अंमलबजावणी; दंडाची प्रभावी व्यवस्था
गावातील नियम केवळ कागदावर न राहता त्यांची काटेकोर अंमलबजावणी केली जाते. ग्रामसभेने ठरविलेल्या नियमांनुसार—
गावात दारूविक्री करताना आढळल्यास १० हजार रुपये दंड.
दारू पिऊन भांडण केल्यास २ हजार रुपये दंड.
संबंधित व्यक्तीने पुन्हा नियम मोडल्यास त्या कुटुंबावर संपूर्ण ग्रामस्थांकडून सामाजिक बहिष्कार.
या कठोर नियमांमुळे गावात अवैध दारूविक्रीला पूर्णविराम मिळाला असून गेल्या १३ वर्षांत गावात दारूच्या कारणावरून कोणताही अनुचित प्रकार घडलेला नाही.
महिलांची पुढाकार, युवकांची साथ आणि ग्रामस्थांची एकजूट
या परिवर्तनामागे गावातील महिला, युवक आणि ज्येष्ठ नागरिकांची एकजूट हेच सर्वात मोठे बळ ठरले. प्रत्येक ग्रामस्थाने गावाच्या हिताला प्राधान्य देत नियमांचे पालन केले. परिणामी गावातील शांतता, सामाजिक सलोखा आणि परस्पर विश्वास अधिक दृढ झाला आहे.
या मान्यवरांचे योगदान महत्त्वाचे
या यशस्वी दारूमुक्त अभियानात पेसा अध्यक्ष गणपत आत्राम, सचिव शंकर आत्राम, अध्यक्ष शंकर सिडाम, गिरमाजी आत्राम, मारोती चापले, विजय झाडे, संतोष चापले, चंद्रकला आत्राम आणि सुमन तलांडे यांनी विशेष योगदान दिले. त्यांच्या नेतृत्वाखाली ग्रामस्थांनी सातत्याने जनजागृती करून गावात व्यसनमुक्तीची चळवळ यशस्वी केली.
इतर गावांसाठी प्रेरणादायी आदर्श
आज फुस्की माल गावाचा दारूमुक्तीचा हा प्रयोग संपूर्ण मुलचेरा तालुक्यासह गडचिरोली जिल्ह्यासाठी प्रेरणादायी ठरत आहे. शासनाच्या मोहिमांपेक्षा ग्रामस्थांची एकजूट, सामूहिक निर्णय आणि नियमांची कठोर अंमलबजावणी किती प्रभावी ठरू शकते, याचे हे जिवंत उदाहरण मानले जात आहे. सामाजिक ऐक्य, शिस्त आणि व्यसनमुक्तीच्या बळावर फुस्की माल गावाने विकासाचा नवा मार्ग स्वीकारला असून हा आदर्श इतर गावांसाठीही अनुकरणीय ठरत आहे.
